Iris van Duijnhoven is werkzaam als verpleegkundige en verbindingscoach dagbeleving op een zorgboerderij in Brabant. Zij geeft in dit blog het belang van de ‘thuiskomervaring’ weer. Ze legt uit wat het is en hoe je dit kunt creëren.
De thuiskomervaring bij dementie
De laatste tijd merk ik dat de thuiskomervaring een groter thema wordt in de zorg voor mensen met dementie. Als onderzoeker van de thuiskomervaring word ik daar erg blij van! In dit blog leg ik uit wat de thuiskomervaring is, hoe dat bijdraagt aan de kwaliteit van leven en een thuisgevoel en hoe mijn onderzoek er uitzag.
Wat is een thuiskomervaring?
Wij hebben allemaal een thuiskomervaring. We komen thuis van het werk, na een bezoek aan vrienden en familie of na een wandeling. De meesten van ons hebben meerdere thuiskomervaringen per dag. We weten allemaal hoe fijn het is om na een lange werkdag of een vakantie weer thuis te komen, in een omgeving waar we ons veilig en geborgen voelen. Dankzij corona weten velen van ons óók hoe onprettig het is om continu thuis te zijn, zonder variatie en zonder andere prikkels.
Ouderen hebben vaak minder thuiskomervaringen in hun leven. Bij mensen met dementie in een verpleeghuis valt dat vaak helemaal weg. Zij wonen in een verpleeghuis dat als thuis moet gaan voelen, maar hoe kan dat als ze nooit een thuiskomervaring hebben? Ze wonen continu met anderen samen, zonder ontsnappingsmogelijkheid, met mensen die ze niet zelf gekozen hebben. Toch verwachten we harmonie, zonder irritaties en ruzies. Dit klinkt onrealistisch, maar zo is de zorg in Nederland ingericht.
Onderzoek naar thuiskomen in de zorg
Om te laten zien hoe belangrijk een thuiskomervaring is voor het thuisgevoel en de kwaliteit van leven, heb ik in 2018 zes maanden onderzoek gedaan bij Zorggroep Grootenhout. Dit bestond uit kwalitatief onderzoek met twee observatiemethoden (Qualidem en Dementia Care Mapping), aangevuld met interviews met zorgverleners en bewoners.
Zorggroep Grootenhout bestaat uit meerdere boerderijen. Bewoners gaan elke dag van 11.00 tot 17.00 uur naar een dagbeleving in een andere boerderij met andere mensen om hen heen. Hieronder de belangrijkste resultaten:
Meer activiteit bij thuiskomst: op de dagbeleving hadden bewoners een afwachtende houding en keken ze naar de coaches voor aanwijzingen. Bij thuiskomst waren ze actiever en onafhankelijker.
Voorbeeld: Marie liep met een coach de dagbeleving binnen en bleef in de hal staan wachten. De coach moest haar stimuleren om haar jas uit te trekken en een plek te zoeken. Bij thuiskomst deed Marie zelf haar jas uit, liep naar de keuken, opende de keukenkastjes en begon zonder aanwijzing de tafel te dekken.
Groter thuisgevoel in de avond: uit de observaties bleek dat bewoners in de avond het hoogst scoorden op een thuisgevoel. Dit komt doordat ze na de dagbeleving en thuiskomervaring weer in hun vertrouwde omgeving zijn.
Voorbeeld: In de ochtend kwam Toos aangekleed uit haar slaapkamer, omdat ze niet in haar badjas kon blijven lopen. Ze vroeg waar ze mocht zitten en begon haar brood te smeren. Op de dagbeleving vroeg ze opnieuw waar ze mocht zitten en wachtte ze tot iemand haar eten opschepte. Bij thuiskomst ging ze zonder aarzeling aan tafel zitten en begon haar brood te smeren. Later op de avond genoot ze ontspannen van een moment in de tuin en een warme douche. In haar pyjama en badjas zakte ze in een luie stoel en zuchtte: "Heerlijk."
Natuurlijke behoefte aan variatie: Het onderzoek toonde aan dat het fijn is om overdag even te ontsnappen aan de mensen met wie je samenwoont. Op de dagbeleving zoeken bewoners andere mensen op dan de groep waar ze thuis mee samenleven. Dit gebeurt op een natuurlijke manier. Soms hebben huisgenoten geen klik met elkaar, maar doordat ze elkaar overdag niet zien, kunnen ze elkaar beter verdragen.
Hoe kunnen we de thuiskomervaring stimuleren?
Veel mensen met dementie vragen wanneer ze naar huis gaan. Door een thuiskomervaring te creëren, kun je oprecht antwoorden dat ze 's avonds echt naar huis gaan. Benoem om 17.00 uur expliciet "We gaan naar huis" en bij thuiskomst "We zijn thuis" om de ervaring extra te benadrukken.
Bij Zorggroep Grootenhout is dit relatief eenvoudig te regelen door de verschillende boerderijen op het terrein. Maar ook in verpleeghuizen is het mogelijk. Door dagelijks bewoners tussen afdelingen te laten wisselen of naar buiten te gaan, kan het gevoel van thuiskomen worden gestimuleerd. Dit kan zelfs door afdelingen thematisch in te richten en bewoners op basis daarvan overdag in te delen.
Wat kun jij doen als naaste?
Als naaste heb je misschien geen invloed op de inrichting van een verpleeghuis, maar je kunt wel helpen om een thuiskomervaring te creëren. Neem je ouder mee naar jouw huis of ga samen ergens iets drinken, zodat ze daarna het gevoel hebben thuis te komen. Vraag bezoek om je naaste mee te nemen van de afdeling en betrek het netwerk bij deze ervaring.
Inspirerend voorbeeld: de biljartclub
Een inspirerend voorbeeld is Wim, een bewoner van een verpleeghuis die tot zijn opname lid was van een biljartclub. Biljarten ging niet meer en hij moest stoppen. Op verzoek van zijn dochter Suzan maakte de biljartclub een rouleerschema. Iedere zaterdagmiddag kwamen twee leden van de club Wim halen voor een wandeling. Hij genoot zichtbaar van deze momenten: het gaf hem een gevoel van verbondenheid en de kans om even weg te zijn van de afdeling. Zelfs nieuwe leden die Wim nooit hadden gekend, deden mee aan het schema. Hoe mooi is dat!
Bewust thuiskomervaring creëren
Door bewust aandacht te besteden aan de thuiskomervaring, kunnen we bijdragen aan een fijner en menswaardiger leven voor mensen met dementie.
Dit blog is onderdeel van het onafhankelijke platform Regie op Dementie. Ontstaan vanuit eigen ervaring om te helpen léven met dementie. Het biedt je op één plek logische vervolgstappen op de levenslijn van iemand met dementie. Start met het helpen van jouw vader of moeder en klik daarvoor op onderstaande button voor het belangrijkste uit dit blog.
Er zijn in totaal 6 categorieën en 3 kruispunten op de Levenslijn. Regie op Dementie bevat meer dan 250 praktische tips, videos, artikelen en links naar organisaties in de regio Haarlem én de regio Laarbeek (ZO Brabant) die je kunnen helpen.